Wat is er toch gruwelijk veel gesloopt in Tilburg!

Dat besef dringt weer eens goed tot je door als je stilstaat bij het feit dat het in 2025 een halve eeuw geleden is dat Cees Becht in 1975 stopte als burgemeester van Tilburg. Sinds hij in 1957 aantrad als burgemeester – toen nog burgervader genoemd – is in Tilburg zoveel ‘geamoveerd’ - in deftige taal - dat hem dat de bijnaam Cees de Sloper opleverde. Zelfs jonge Tilburgers noemen spontaan die bijnaam als je de naam Cees Becht laat vallen. Hij werd opgevolgd door Henk Letschert.

Sloopwoede

Uitgerekend in 1975 beleefde Tilburg een van de allerergste sloopjaren. Verschillende gebouwen die tegen de grond gingen behoorden tot de krenten van de stad. Toen we in de jaargang 1975 een Prent van Cees Robben zochten die mogelijk aan zou kunnen sluiten bij dit treurige verhaal, viel het oog op deze Prent van 16 mei 1975. In geen enkele Prent dat jaar werd overigens gerefereerd aan de sloopwoede die Tilburgers woedend maakte – machteloze woede, zo zou blijken.

Neem de Heilig-Hartkerk, veel beter bekend als Noordhoekse kerk, de kerk waarin Marietje Kessels is vermoord. Veel Tilburgers waren er op tegen dat een van de mooiste kerken van Nederland moest verdwijnen. De in 1898 voltooide kerk was een schepping van Pierre Cuypers, de architect van onder andere het Rijksmuseum en de Petruskerk in Oisterwijk. Toen een paar jaar geleden bij Peerke Donders een tentoonstelling over het religieus erfgoed van Tilburg werd georganiseerd, viel op hoeveel souvenirs er door de Tilburgers worden gekoesterd van dat imponerende kerkgebouw. Dat laat iets zien hoe deze sloop is beleefd. De dramatische sloopfoto’s laten nog steeds niet onberoerd.

Helga Deentuin

Op de vrijgekomen plaats verrees een groot appartementencomplex. Op de plaats van het vroegere postkantoor aan de Willem II-straat ligt naast de synagoge nu de Helga Deentuin. Deze werd in 2013 geopend. En dan te bedenken dat reeds in 1975 op deze plaats het postkantoor werd gesloopt, een fraai gebouw in neorenaissancestijl. Al die jaren daarna, liefst 38 jaar, was het een kale plek. In 1963 werd aan de Spoorlaan het nieuwe postkantoor geopend, in gebruik tot 1996.

Het lijkt wel alsof dat oude postkantoor koste wat het kost moest verdwijnen. Het werd in 1910 gebouwd op de plaats van een vroeger postkantoor. Er was het nodige verzet tegen de sloop, maar dat mocht niet baten. Tegen een muurtje van de Helga Deentuin staat een leeuwtje dat eens de gevel van het gesloopte postkantoor sierde. In historisch sloopperspectief is het wrang dat op het schild dat het leeuwtje draagt het oude wapen van Tilburg staat afgebeeld.

De sloop die in 1975 nog het meest beroering wekte, betrof die van de fabriek van Pieter van Dooren aan de Hilvarenbeekseweg. Als je je de plek voor de geest wil halen, bedenk dan dat dit historische industriecomplex uit 1827 ongeveer stond waar nu de hoofdingang van het Elisabeth Ziekenhuis is. Dit werd in 1982 geopend.

Het Pieter van Doorengebouw was niet zomaar een van de vele textielfabrieken in Tilburg, die in die periode de ene na de andere sloten en werden gesloopt. Dit was de eerste textielfabriek in Tilburg die door stoomkracht werd aangedreven. Het bedrijf stopte in 1972. Wat restte was een in Nederland uniek en goed bewaard gebleven voorbeeld van een fabriek uit het begin van de negentiende eeuw.

Geruchtmakend

Er is van alles geprobeerd om het gebouw te behouden. Een van de plannen was om er het textielmuseum in te vestigen. Maar dat alles mocht niet baten, zelfs niet dat professor Harrie van den Eerenbeemt sprak van de ‘Sint Jan in de fabriekssector’. Van den Eerenbeemt was onder meer de redder van de Postelse Hoeve en de heiligenbeelden rond de begraafplaats aan de Bredaseweg. De sloop mondde uit in een geruchtmakende politieke affaire. Naar aanleiding van deze gebeurtenis kreeg Tilburg in 1976 een monumentencommissie.

En als je nog een stukske van deze unieke fabriek wil zien: in de hal van het Regionaal Archief Tilburg, Kazernehof 75. hangt de elektrische fabrieksklok uit 1909, de eerste in zijn soort in Tilburg.