<p>Theo van Etten onderzoekt de geschiedenis van de Tilburgse bierbrouwerijen.&nbsp;</p>

Theo van Etten onderzoekt de geschiedenis van de Tilburgse bierbrouwerijen. 

Foto: Hans Meijs (met dank aan Stadsbrouwerij 013)

Water of bier in de middeleeuwen?

Of de mensen in de middeleeuwen bier dronken omdat het water verontreinigd was? “Totale onzin”, zegt Theo van Etten vastberaden. Tijdens zijn onderzoek naar de geschiedenis van de Tilburgse bierbrouwerijen stuitte hij wel vaker op dergelijke mythes.

Tilburg - “Het verhaal over bier als alternatief voor verontreinigd water hoor je nog te vaak. Maar het echte verhaal blijkt een stuk subtieler te liggen.” Nu onderzoekt Theo de geschiedenis van de (verdwenen) Tilburgse bierbrouwerijen. De resultaten moeten uiteindelijk weer leiden tot een boek. “Volgens de overlevering kende Tilburg ooit wel meer dan zestig bierbrouwerijen. Bewijzen daarvoor heb ik (nog) niet, maar eind 17e eeuw waren het er zeker een kleine dertig.”

Enorm bieraanbod

De biergeschiedenis toont een grillig verloop door de eeuwen heen. Ooit werd het schuimend vocht ‘ontdekt’ in het gebied dat nu Irak heet. Vandaar kwam het via het oude Egypte en Griekenland in Europa terecht. Vanaf de 16e eeuw ontstaan er commerciële brouwerijen … althans in de grote steden. Hier op het platteland (Tilburg was nog maar een verzameling gehuchten) ging het er heel anders aan toe. 

“Bierbrouwen ging op gevoel en het heilig oog”

Theo: “Elke herberg had wel een eigen brouwerij en ook kloosters en boerderijcomplexen brouwden voor eigen gebruik. Elke brouwer had zijn eigen recept, maar dat smaakte niet altijd hetzelfde. Een eenvoudig technisch hulpmiddel als een thermometer bestond nog niet. Brouwen ging op gevoel en het ‘heilig oog’. Ook de werking van gist was relatief onbekend. Toch wisten al die brouwers een breed scala aan bieren te brouwen en dat was echt niet alleen maar schraal bier: Gerste, Dubbel gerste, Princessebier, om er maar een paar te noemen. Inclusief de import was er een enorm aanbod.”

Microbrouwerij

Rond 1900 telde Tilburg nog een stuk of tien bierbrouwerijen, twintig jaar later waren ze allemaal verdwenen. Alleen de trappisten van De Schaapskooi overleefden de kaalslag toen pilsgiganten als Heineken en Grolsch de markt overnamen. Pas met de bierrevival in de jaren tachtig kwam speciaalbier weer in zwang. Sinds die tijd is bier weer hip en drinken we volop blond, dubbel, tripel en quadrupel. Vanaf de eeuwwisseling kwamen daar de ‘craftbieren’ bij en de laatste decennia duiken overal in Tilburg ‘microbrouwerijen’ op. Anno 2021 heeft Tilburg weer net zoveel brouwerijen als honderd jaar geleden.

Geen alternatief

En hoe zit het dan met dat water in de middeleeuwen? “Nou, allereerst was het water helemaal niet zo verontreinigd als we denken. Wetenschappers wezen wel op het belang van zuiver water en bier werd ook aanbevolen vanwege de voedingswaarde. Maar regenwater en bronwater werden gezien als prima dorstlessers en dat werd dan ook volop gedronken. Toch wilde men ook weleens wat anders. Maar omdat we dranken als thee, koffie en jenever nog niet kenden, bleef er maar één alternatief over: bier!

Meer berichten

Het lokale nieuws in uw mailbox ontvangen?

Aanmelden