De jeugd heeft het nepvliegtuig snel ontdekt: scoutinggroep Berkel-Enschot amuseerde zich kostelijk en wilde wel op de foto voor de krant.
De jeugd heeft het nepvliegtuig snel ontdekt: scoutinggroep Berkel-Enschot amuseerde zich kostelijk en wilde wel op de foto voor de krant. (Foto: Gerard Sanberg)

Nepvliegveld De Kiek of Kamerun

Een nepvliegveld om de vijand te misleiden en bombardementsvluchten weg te lokken van het echte vliegveld enkele kilometers verderop. In een actiefilm zou het vergezocht lijken, maar in het echt was het er wel degelijk, tussen Alphen en Riel, tijdens de Tweede Wereldoorlog. In de volksmond heette het De Kiek en volgens de Duitsers: Kamerun.

Door Gerard Sanberg

RIEL - Het was een echt nepvliegveld en het werd door de Duitsers al snel aangelegd toen zij het hier voor het zeggen hadden, in 1940. Start- en landingsbanen, een bunker, barakken, schijnwerpers, luchtafweergeschut en vliegtuigen, allemaal fake. De vliegtuigen waren van hout en moesten vanuit de lucht echt lijken. Zo moest de aandacht van de geallieerde piloten worden afgeleid van het echte vliegveld Gilze-Rijen. De bommen moesten op 'Scheinflugplatz Kamerun' vallen, en niet op Gilze-Rijen. De geallieerden wisten van het bestaan van nepvliegveld Kamerun/De Kiek af, maar toch ging het soms mis en dat kostte slachtoffers. Want ja, vliegveld De Kiek (volksmond) was nep maar de bommen die de Amerikaanse piloten afwierpen waren echt en verwoestten in oktober 1943 zes boerderijen volledig en twee deels, in het nabijgelegen Brakel. Daarbij vielen drie slachtoffers: Joanna Bekkers, Maria Schellekens en Johanna Jeanson. Triomfantelijk berichtten de geallieerden dat vliegveld Gilze-Rijen geraakt was! Het nepvliegveld was verboden terrein voor burgers en werd bewaakt door echte soldaten. Dat werd Jan van Beek uit Oirschot fataal. In april 1944 fietste hij door het verboden gebied, negeerde een stopteken van de schildwacht en werd prompt doodgeschoten.

Een echt nepvliegtuig
Als hij naar zijn middelbare school fietste (het Mill Hill College in Goirle) kwam Alphenaar Joep Horevoorts (inmiddels 43 jaar) langs die plek aan de Oude Tilburgsebaan waar de bunker nog steeds stond. Ze gingen er ook wel eens zitten met een groepje jongeren, beetje chillen, zou je tegenwoordig zeggen. Die gehavende bunker intrigeerde en deed dienst als hangplek, maar wat was het verhaal dat erbij hoorde? Horevoorts kent dat verhaal nu en hij wil dat ook de hedendaagse jeugd dat te horen krijgt in het besef: "Vrijheid is niet gratis". Maar hoe vertel je op aansprekende wijze het verhaal van Scheinflugplatz Kamerun/De Kiek? Horevoorts: "Nou, dat is ons best goed gelukt hoor, met de Vrienden van De Kiek. Samen met kunstenaar Bart Somers hadden we bedacht dat er weer een nepvliegtuig moest komen. Nou, dat had heel wat voeten in aarde maar het staat er nu! Somers heeft het ontworpen en in cortenstaal laten maken bij Piet's Fabriek in Den Bosch, een werkplaats waar probleemjongeren het metaalvak leren. Mooi toch? Op zondag 26 oktober, bij de herdenking van 75 jaar bevrijding, heeft de Koninklijke Luchtmacht dat kunstwerk naar De Kiek gevlogen, met een helikopter. Mooie stunt en nog bedankt, defensie. En nu staat het daar, een echt nepvliegtuig. Van boven lijkt het een Messerschmitt Bf109, dat heeft Somers als model gebruikt. Als je ervoor staat is het helemaal open en transparant. En het is stevig want het is van staal he? Je kunt er aan gaan hangen, erop klimmen, wat je maar wilt."

Zichtbaar vanaf Bels Lijntje
Het mooie is wel dat de plek gewoon zichtbaar is vanaf de fietsroute 't Bels Lijntje. Horevoorts: "We hebben die oude, gehavende commandobunker beter zichtbaar gemaakt door wat in het bos te snoeien. We hebben ook alle medewerking gekregen van de eigenaren en veel hulp van vrijwilligers. Nu kunnen fietsers die er langs komen daar uitrusten en iets eten of drinken wat ze hebben meegebracht. En dan kunnen ze op de infoborden lezen over deze plek en wat hier tijdens de oorlog is gebeurd. En scholieren van Mill Hill die erlangs komen kunnen er natuurlijk lekker rondhangen, net zoals wij vroeger. Op de bunker klimmen."

Brabantse erfgoedprijs
Veel vrijwilligers, een duidelijke band met de omgeving, een historisch verhaal zichtbaar gemaakt voor de jeugd: dat zijn allemaal elementen die meetellen bij Brabant remembers. Elke twee jaar looft Erfgoed Brabant een prijs uit voor een project dat het Brabantse erfgoed in een hedendaagse context plaatst en bestaande middelen innovatief gebruikt om het publiek toegang tot dat erfgoed te geven. Samen met twee andere projecten is Schijnvliegveld De Kiek genomineerd voor deze prijs. Op donderdag 7 november, 16.00 uur, horen we wie gewonnen heeft, zie www.erfgoedbrabant.nl

??Gerard ?Sanberg
Meer berichten