Tilburg heeft nog steeds een Norbertijnenparochie, namelijk Heikant/Quirijnstok, met de pastorie naast de kerk aan De Schans. In 1964 keerden de Norbertijnen, naar hun witte pij Witheren genoemd, terug naar Tilburg, naar De Schans. Dat was een historisch moment, een eeuwenoude band werd hersteld. Vanaf 1232 tot 1832 hadden Norbertijnen van de abdij van Tongerlo de pastoor van Tilburg geleverd.

De laatste Witheer-pastoor van Tilburg was Evermodus Duchamps, geboren in Brussel in 1748, in Tilburg overleden in 1832. Hij zou zijn gestorven aan podagra, jicht, dat kan worden veroorzaakt door het drinken van alcohol. Evermodus Duchamps zou zijn podagra te danken hebben aan het drinken van Bourgognewijn, een passende wijn voor een Bourgondiër. Dit verhaal inspireerde tot het kiezen van deze Prent van Cees Robben van 3 juli 1987.

Vergeten

De naam van Evermodus Duchams is zo goed als vergeten, terwijl hij toch van grote betekenis is geweest voor Tilburg. Hij werd pastoor van Tilburg in 1807. Tijdens zijn pastoorschap werd in 1823, dit jaar tweehonderd jaar geleden (een jubileum dat er blijkbaar niet meer toe doet), de oudste kerk van Tilburg teruggegeven aan de katholieken. Onder Evermodus Duchamps ontstond de huidige kerk van het Heike, officieel Sint-Dionysiuskerk geheten, genoemd naar de patroonheilige van Tilburg – en van Parijs, lieten de Tilburgers niet onvermeld in het trots voorgedragen kinderrijm:

Sint Denijs

Pastroon van Tilburg en Parijs.

Om de nieuwe kerk te kunnen bouwen, werd de oude gesloopt. Bijzonder is dat de oorspronkelijke gotische toren er nog steeds staat, maar dat zie je niet. Rond deze eeuwenoude toren werd in 1895 een nieuwe gemetseld. En om dit verhaal compleet te maken, de nieuwe toren, inclusief de spits, is ontworpen door de Tilburgse architect Jos Donders. De toren is het oudste, door Jos Donders gerealiseerde bouwwerk in Tilburg. Jos Donders (1867-1960) liet in Tilburg een omvangrijk en belangrijk oeuvre na. Denk aan de melkfabriek aan het Wilhelminapark en Huize Nazareth.

Scepter

In de oorspronkelijke kerk van ’t Heike werd nog de scepter gezwaaid door Augustinus Wichmans. Deze Norbertijn werd in 1632 pastoor van ‘t Heike. Net als Evermodus Duchamps is hij weinig bekend in Tilburg, maar ook hij was belangrijk in de geschiedenis van Tilburg. Na de verovering van Den Bosch in 1629 werden de kerken van de katholieken afgenomen door de protestanten. Op 7 augustus 1633 werd Augustinus Wichmans door de Bossche dominee Paulus Arleboutius uit de Heikesekerk gezet. Dat gebeurde onder dwang van maar liefst tweehonderd soldaten. Het kwam tot een felle woordenstrijd tussen de Tilburgse pastoor en de dominee. De laatste noemde Augustinus Wichmans een ‘Paap van gramschap’, oftewel een gruwelijk kwaaje katholiek. Hij vluchtte naar Alphen, kwam in Antwerpen terecht en werd in 1644 de 43ste abt van de abdij van Tongerlo.

Bak

Daar zullen ze ‘m ook wel gelust hebben, zoals heel de ‘gistelijkheid’ de naam had flinke innemers te zijn, in het bijzonder van wijn. Deze aanname hoor je terug in de sketches en grappen die er over klerikalen werden verteld; in de volkscultuur werden ze niet gespaard, zoals deze ‘bak’ mooi laat zien:

Harrieke, een eersteklas Tilburgse textielarbeider, had er zijn late ploegendienst opzitten. ‘Kaajmuug’ liep hij op huis op aan. Hij passeerde de pastorie op de Heuvel. De schuiframen stonden open. Harrieke stak nieuwsgierig zijn hoofd door de glasgordijnen. Zijn ogen moesten wennen aan de dichte wolken rook van de bolknaks. Hij was getuige van het Tilburgse pastoorskransje. Op een grote tafel stonden aan ene kant wel tien flessen reeds soldaat gemaakte flessen wijn, aan de andere kant stonden nog wel tien volle. Harrie werd kwaad en hij riep tegen de pastoors: ‘Ik zou willen dat Onze Lieve Heer dieje wijn in water verandert.’ Waarop een pastoor terugriep: ‘Dat hoeft Onze Lieve Heer niet te doen, dat doen we zelf wel….’