Negentig jaar geleden, in 1936 en eigenlijk niet eens zo heel erg lang geleden, doorstond Tilburg, de Tilburgse werkmens in het bijzonder, een gigantische crisis. Het aantal werklozen lang rond de 3.500. In veel gevallen kon je daar een is-gelijk-teken voor gezinnen achter zetten. Aan de Crisisjaren herinneren in Tilburg onder andere de vijver in het Wandelbos en de vloeivelden in Tilburg-Noord. Deze projecten zijn gerealiseerd in het kader van de werkverschaffing. Op deze manier werden werklozen bezig gehouden. Het harde werken werd beloond met een klein inkomen. Voor werklozen met een gezin was dat hard nodig.

Door Paul Spapens

We noemen in de aanhef van deze Prent-aflevering in Stadsnieuws 1936 omdat er in dat jaar, in een poging om werklozen een nuttige tijdsbesteding te geven – van de straat af te houden – een bijzondere activiteit werd georganiseerd: een cursus droogzwemmen. Er bestaat een foto van. Terwijl heren in driedelig pak op de achtergrond vorsend toekijken en de cursusleider zijn colbertje heeft uitgetrokken, ligt een twintigtal mannen ieder met borst en bekken op drie bij elkaar geplaatst stoelen – Oirschotse stoelen zo te zien. Ook zij zijn er op gekleed, stropdas, vestje. Allemaal maken ze met de armen de bekende beweging van de borstslag en kijken ze naar de fotograaf. Kijk mij eens… De cursus droogzwemmen was georganiseerd door de R.K. werkliedenvereniging in de Tuinstraat.

Pootjebaden

Maar, waar kon je in Tilburg dat zwemmen in de praktijk brengen? Vanaf begin vorige eeuw is door de Tilburgers aangedrongen op een zwembad of zwemwater. Okay, in de Leij kon je dokkelen, een prachtig eigen woord voor pootjebaden. Maar iemand met een cursus droogzwemmen achter de rug die wilde serieus baantjes kunnen trekken of een bommetje maken. Het Tilburgs gemeentebestuur heeft daar nooit echt aan gewild. Begin vorige eeuw werd er wel over gesproken. Dit idee werd nooit praktijk want het Wilhelminakanaal was als zwemalternatief onder constructie; dat in 1923 werd geopend. Gelijktijdig werd de Piushaven in gebruik genomen. Iets meer dan een eeuw later klinkt de luide roep om in de Piushaven te mogen zwemmen.

In 1931 werd het zwembad aan de Ringbaan-Oost geopend, vooral befaamd om wat er niet mocht, namelijk gemengd zwemmen. Maar, dat was nergens toegestaan, zeer zeker ook niet in Het Baksche Ven. De gelijknamige zwemvereniging werd in 1909 opgericht. Net als de Leij waren vennen in de buurt van Tilburg natuurlijke zwemgelegenheden. Lex Verhoeven deed er onderzoek naar. In 1908 verdronken in het Galgeven twee zonen van bekende Tilburgse families.

Galgeven

Een van hen was Harrie van den Brekel van de herenmodezaak die nog vele jaren tot de gevestigde middenstandorde van de Heuvelstraat zou behoren. Het Galgeven had al meer slachtoffers gemaakt, maar ook het dokkelen in de Leij was niet van gevaar ontbloot. In 1839 verdronk een zoon van Thomas van Dooren en Antonia Delfontaine in ’t strumpke. Dit was een zeer gegoede familie. Omdat hij vaak in Parijs verbleef, was hij in Tilburg bijgenaamd ’Parijs van Dooren’, een klinkend voorbeeld van de Tilburgse bijnamenkunst. Karel de Beer heeft er een dik boek mee gevuld.

De verdrinkingsdood van de twee Tilburgse jongemannen heeft geleid tot de oprichting van Zwemvereniging Het Baksche Ven, na al die jaren een vitale vereniging. Dit natuurbad was het eerste zwembad van Tilburg en zou nog tot de opening van het buitenbad aan de Ringbaan-Oost de enige zweminrichting blijven. Bij de oprichting in 1908 werd al jaren illegaal in het Baksche Ven gezwommen. Zwemmen was een verdachte activiteit omdat het de moraal van die tijd tartte: je lijf ontbloten en ook nog eens de kans dat vrouwen en mannen in die omstandigheid elkaar ontmoetten. Er werd dan ook alleen een vergunning verleend onder de strikte voorwaarde dat vrouwen en mannen nooit of te nimmer samen zouden zwemmen. In 1913 werden de eerste drie vrouwen lid van het Baksche Ven. Voor hen werd het natuurbad op aparte tijden opengesteld. Bij het vijftigjarig bestaan publiceerde Cees Robben deze Prent op 29 augustus 1959.

Rauwbraken

De vergunning voor de Tilburgse zwemvereniging Het Baksche Ven werd verleend door de gemeente Berkel-Enschot want pas als gevolg van de gemeentelijke herindeling van 1997 kwam het populaire natuurbad binnen de grenzen van de gemeente Tilburg te liggen. De gemeente Tilburg werd als gevolg van deze samenvoeging nog een tweede natuurzwembad rijker, namelijk Rauwbraken onder Enschot. Dit zwemwater maakte onderdeel uit van het gelijknamige sportpark dat er kwam als faciliteit voor het sterk groeiend aantal inwoners van het forensendorp. Het zwemwater ontstond door een zandwinning voor de aanleg van de A65, destijds Druiventrosweg genoemd. Zwembad Rauwbraken werd geopend op 13 mei 1967. Het ligt op slechts een kwartiertje fietsen van de binnenstad met de Piushaven.