De aardappeleters, de zonnebloemen en het gele huis in Arles. Stuk voor stuk meesterwerken van een van ‘s werelds meest beroemde schilders: Vincent van Gogh. Dat de jonge Vincent enkele jaren in Tilburg doorbracht, is daarom heel bijzonder. Wat weten we eigenlijk uit die periode? En hoe kunnen Tilburgers het erfgoed van Vincent van Gogh beleven?

Door Theo van Etten

Deze maand bestaat Vincents Tekenlokaal precies vijftien jaar. Het is een van de plekken die het erfgoedverhaal van Van Goghs Tilburgse periode vertelt. En wel in de vorm van een replica van een tekenlokaal uit de tijd van de jonge Vincent. Op deze locatie kreeg de beroemde schilder namelijk zijn eerste officiële tekenlessen. Maar Vincent Tekenlokaal is meer dan dat.

Sip kijkend manneke

Petra Robben is Hoofd a.i. van Stadsmuseum Tilburg, waar Vincents Tekenlokaal onder valt. Zij legt uit hoe het tekenlokaal destijds tot stand kwam: “In 2009 vierde Tilburg dat zij tweehonderd jaar geleden stadsrechten kreeg. Burgemeester Ruud Vreeman had een frisse kijk op de dingen en vond het best raar dat wij een ‘sip kijkend manneke’ (de Kruikenzeiker) koesterden als icoon van de stad. En waarom we niets met de grote kunstenaar Vincent van Gogh deden, want die had hier immers een paar jaar op school gezeten. Uit die gedachte vloeide Vincents Tekenlokaal voort.”

Om dit verhaal beter te kunnen begrijpen, moeten we terug naar 15 september 1866. Op die dag laat de dertienjarige Vincent van Gogh zich inschrijven in de gemeente Tilburg. Na zijn basisschooltijd in Zundert gaat hij naar de Rijks Hogere Burgerschool (HBS). In Tilburg is zojuist de eerste hbs in Brabant geopend en wel in het paleis dat Koning Willem II in 1849 had laten bouwen. Om niet elke dag met de trein op en neer te hoeven reizen, gaat hij in de kost bij het gezin Hannik, aan het tegenwoordige St. Annaplein. Vincent blijkt een prima leerling met een voorliefde voor exacte vakken. Hij gaat dan ook zonder problemen over naar het tweede leerjaar, maar halverwege dit schooljaar stopt hij met de opleiding. De reden hiervoor is nog altijd onduidelijk.

Zichtbaar erfgoed

Van de Tilburgse periode van Vincent van Gogh zijn gelukkig enkele sporen bewaard gebleven. Zo bestaat er een tekening die aantoonbaar in 1867 door de jonge Vincent is gemaakt. Hierop verbeeldt hij in twee schetsen een man die leunt op zijn spade. Verder beschikt Regionaal Archief Tilburg over een klassenfoto (één van de slechts vier foto’s waarop Vincent van Gogh staat afgebeeld) en een schoolrapport van de Rijks HBS. Vincent van Gogh scoorde gemiddeld een ruime zeven en was hiermee een goede leerling. Van zijn leven in de stad weten we dat hij regelmatig de hervormde Pauluskerk bezocht en uiteraard is er het Paleis-Raadhuis: het gebouw waarin de Rijks HBS gevestigd was. De naam Willem II leeft voort in het Koning Willem II College. De school is apetrots op het feit dat de beroemde schilder een van hun eerste leerlingen was en dus koestert het College zijn verhaal. Onder andere met een tentoonstelling in de trappenhal van de nieuwe vleugel van het gebouw die op 2 juni geopend wordt.

In deel twee van dit tweeluik vertellen we hoe Tilburg dit erfgoedverhaal inzet voor onder andere talentontwikkeling, educatie en kunstenaarschap. En hoe Tilburg daarmee een stukje van de Brabantse episode van een wereldberoemde kunstschilder vertelt.