Deze foto uit 1963 van de Tilburgse fotograaf Frans van Aarle toont een mooi Tilburgs straatbeeld uit die tijd: de gemotoriseerde ijscowagen van Lorenzo Tori. Het voertuig staat symbool voor een ondernemende familie en de traditie van Italiaanse ijsmakers in de stad.

Door John Geerts/Tilburgers.nl

Deze wagen is in feite een omgebouwde transportbrommer, zeer waarschijnlijk een model van het merk Cyrus met een Sachs-motor. Opvallend is de grote koelbak aan de voorzijde, waarin het ambachtelijke ijs koud werd gehouden. Op de bak staat de tekst 'Lorenzo Tori IJS' . Ook een kleiner detail staat vermeld: het adres 'Diepenstr. 39 Tilburg'. Om zowel het ijs als de venter te beschermen tegen de felle zon, was de wagen uitgerust met een grote parasol. Een kleine glazen vitrine bovenop de bak bood plaats aan de hoorntjes. Er zijn overigens twijfels over de naam. Op Facebook weet Willy Boco te melden: “Vreemd. Ik ken geen Tori…en ken de Italiaanse gemeenschap erg goed……moet Gori zijn.”

Henk van den Hoven haalt herinneringen op: ”Mijn oom reed ook rond en met de kermis stond hij in de poort, vanuit de Heuvel gezien rechts in de grote poort van de ijssalon in de Heuvelstraat. "Lorenzo,” meen ik me te herinneren.” Marianne Watty weet nog: “Hij kwam ook bij ons door de straat en verlootte 1 ijsje van 10 cent onder de kinderen van onze straat.”

Italianen in Tilburg

Italianen behoorden tot de eerste groepen buitenlanders die zich in Tilburg vestigden om in hun levensonderhoud te voorzien. In de negentiende eeuw werkten zij onder meer als schoorsteenveger. Later kwamen er ondernemers die zich specialiseerden als ’terrazzowerker’, gericht op de bewerking van graniet of de productie van wand- en vloertegels. Deze branche bood veel werkgelegenheid, aangezien vloeren destijds vaak van plavuizen waren en aanrechten granieten bladen hadden. Vanaf de jaren twintig van de vorige eeuw vestigden zich ijscobereiders en ijsventers in heel Nederland, waaronder Tilburg. Zij introduceerden het Italiaanse ijs en verkochten dit vanuit ijscokarren op straat. Het product sloeg aan, wat in 1935 leidde tot een protest van Tilburgse ijscomakers en -venters tegen de positie van de Italianen. Burgemeester Frans Vonk de Both verbood daarop het venten van Italiaanse ijsjes in de zomer van dat jaar. Bekende namen van Italiaanse komaf in de stad waren onder andere Marcon, La Venezia, La Toscana, Brizzi, De Lorenzo, Campagna, Gori, Granucci, Maddalena en Bertin, die vaak cafetaria’s runden.