‘Ken je dat verhaal van Willem V die naar Tilburg kwam? Nou, hij kwam niet …’ Dit bekende grapje is ook van toepassing op een gebeurtenis die de Tilburgse geschiedenis meermalen doorkruiste. Een verhaal dat eigenlijk te mooi lijkt om waar te zijn. En dat is het dan ook.

Door Theo van Etten

We schrijven het jaar 1766. Bij de herberg op de gemeentegrens met Hulten staan enkele Tilburgse hoogwaardigheidsbekleders in vol ornaat te wachten op een belangrijke gast. In de verte zien zij een grote stofwolk naderen. Dat moet hem zijn: erfstadhouder Willem V en zijn gevolg. In Tilburg zullen zij enkele dagen verblijven. Met veel egards wordt de prins begeleid naar de pronkkamer van de herberg. Later die dag wacht hem een groots onthaal op de Oude Markt. De hele stad is uitgetrokken om de aankomende stadhouder te ontvangen. Op niets is bezuinigd: het hele dorp ziet er spic en span uit.

Dikke duim

“Pronkkamer, hou op over die pronkkamer. Hoeveel mensen daar niet op zijn aangeslagen. Overal dook dat ding op. Niet alleen in de genoemde herberg, maar ook in het raadhuis dat destijds in de Heikese kerk was gevestigd. En laat ik je één ding vertellen: het is allemaal onzin. Die hele herberg heeft nooit bestaan. Dat hele verhaal hangt van onzin uit elkaar.”

John van Erve briest nog wat na. Hij legt de laatste hand aan de afronding van een kruistocht die hij al in 2019 voerde: het rechtzetten van een geschiedkundige dwaling. Jaren geleden ontdekte hij het ‘bedrog’ dat Edmond Meelis, de schrijver van ‘De intocht van Prins Willem V te Tilburg in 1766’ over Tilburg had uitgestort. Het verhaal werd regelmatig zonder enig nader bronnenonderzoek overgenomen door tal van schrijvers en publicisten. John: “Zo is het verhaal een eigen leven gaan leiden. Alsof het bezoek daadwerkelijk had plaatsgevonden. Maar het is pure fictie. Die Meelis kon prachtig schrijven, maar hij had blijkbaar ook een ontzettend dikke duim. Mogelijk hebben zijn oranjegezindheid en zijn adoratie voor pracht en praal, uniformen en decorum hem hiertoe gebracht.”

Roofoverval

Volgens het verhaal bezocht Willem V ook de omliggende dorpen. Deze uitstapjes waren echter niet zonder gevaar. Bij de Rauwbraken, een onherbergzaam gebied in die tijd, werd hij zelfs slachtoffer van een roofoverval. Gelukkig wist een dappere officier de aanval met gevaar voor eigen leven af te slaan. Nadat zowat de hele Tilburgse bevolking op klopjacht naar de daders ging, werden deze gearresteerd en opgesloten. Een eerder opgepakte vermeende dader – een keurig huisvader! – kon zich weer in de armen van zijn gezin storten. Als dank schonk de prins hen een buidel met geld. Leve de Prins!

Feiten versus fictie

Is er dan helemaal niets waar van die gebeurtenissen in 1766? “Nou, de achternamen van de personen die Meelis noemt, kloppen. Maar hij verzint er andere voornamen bij. Sommige personen leefden in een andere tijd. Willem V heeft Tilburg in dat jaar inderdaad gepasseerd op zijn reis van Breda naar Den Bosch. En iedereen werd daadwerkelijk opgetrommeld om de wegen op orde te brengen. Maar die intocht met alle festiviteiten heeft in werkelijkheid in Den Bosch plaatsgevonden. Dat verhaal heeft hij simpelweg geprojecteerd op Tilburg.” Dankzij Johns onderzoek zijn de meeste publicaties inmiddels hersteld of voorzien van een voetnoot. “Maar het blijft een hardnekkig misverstand, ik heb nog wel wat werk te verzetten.” 

[KADER]

In 2025, 2026 en 2027 bestaan de Bredaseweg en Bosscheweg precies tweehonderd jaar. Samen met het tussenliggende centrumgedeelte vormden zij ooit Den Grooten Weg der Eerste Klasse, no. 8. Stadsnieuws besteedt de komende tijd met enige (on)regelmaat aandacht aan deze jubilerende, voormalige rijksweg van Breda naar Den Bosch.