“Het boksen, jongleren en balanceren met knuppels en straatstenen, beginnen meer en meer in de smaak te vallen. Zondagnacht althans buitelde men als een verward kluwen op en door elkaar en werden er heel wat slagen en bloedende hoofdwonden uitgedeeld. Nog een paar dergelijke repetities en Vierscharenstad mag met het volste recht aanspraak maken op den naam van klein Tilburg”.

Tekst: Theo van Etten

Fotografie: Laurens Janus

Het citaat uit een krantenartikel was cynisch bedoeld toen het in 1899 in de krant verscheen. Maar vanwaar de verwijzing naar Klein Tilburg? Genoemde vechtpartijen speelden zich namelijk af in … het Limburgse dorpje Gennep.

Klein Tilburg is een buurtschap aan de westrand van de stad, dat tegenwoordig Buitengebied Zuidwest wordt genoemd. Al vele eeuwen wonen er boerengezinnen in dit gebied, waartoe ook Heikant en Hultenseweg behoren en dat oorspronkelijk vooral bestond uit zompige moerassen en kale heidevlakten.

Johan

In dit gebied woont Johan. “Eigenlijk ben ik Hultenaar,” zegt hij trots. “Mijn boerderij staat in de kern van het oorspronkelijke Hulten.” Johan is een rasverteller en strooier van anekdotes. Over zijn grootvader die in 1940 noodgedwongen moest verhuizen toen de Duitsers vliegveld Gilze-Rijen aanlegden. Over zijn jeugd waarin hij zeskampen organiseerde tussen de verschillende buurtschappen. Over de ruilverkaveling van de jaren zeventig die het buitengebied een compleet ander aanzicht gaf. En over de annexatie van ‘zijn’ Hulten in 1997, waardoor hij in één nacht Tilburger werd. Johan woont hier al zijn hele leven en kent het gebied als zijn broekzak. Zijn verbondenheid met deze eeuwenoude enclave op de grens van Meijerij en Baronie is groot.

Beemden en heide

Vanaf 1329 – Tilburg is dan een onderdeel van het hertogdom Brabant – kunnen Tilburgers stukken ‘gemeijnt’ kopen. Zij gebruiken de beemden (graslanden) in het beekdal van de Leij vooral als hooiland en geven ze prachtige namen: de Bloetbeemden, het Block en Truden Claeus Beempt bijvoorbeeld. De kern van het dorp Hulten ligt in die tijd nog op grondgebied dat sinds 1997 bij Tilburg hoort. De reis naar Breda gaat nog via de Berkdijksestraat, langs de Warande en ter hoogte van Dongewijk via de Diepestraat richting de Hultenseweg en de Van Diedeghemstraat. Nog altijd is hiervan een restant aanwezig.

Ruilverkaveling

“De ruilverkaveling van de jaren zeventig heeft grote impact op de structuur van Buitengebied Zuidwest gehad,” begint Johan. “De landbouwsector was gebaat bij grotere kavels met een goede afwatering, nieuwe rechte wegen en zo nodig nieuwe boerderijen, zo was de opvatting.” Eeuwenlang hadden veranderingen hier elkaar geleidelijk opgevolgd. Boeren leidden aanvankelijk een geïsoleerd en zelfvoorzienend bestaan. Generaties volgden elkaar op en hún kinderen begonnen paarden en ossen in te ruilen voor landbouwmachines. De mechanisatie was een opmaat naar schaalvergroting en efficiency. Maar die ruilverkaveling …

Johan herinnert zich de situatie van daarvóór: “Er waren veel boerderijkes, allemaal gemengd bedrijf. Al die boeren verdienden een goede boterham. En overal lagen nog de oude paadjes, strookjes en struwelen. Die kleinschaligheid van vroeger had veel charme. De boeren reden met een melkwagentje de wei in en gingen ter plekke de koeien melken. Momenteel zit er nog één koeienboer en een geitenboerderij.”

Dit artikel verschijnt in het kader van het project ‘Den Grooten Weg der Eerste Klasse, no. 8’ van Heemkundekring Tilborch. Reageren? Mail dan naar: info@theovanetten.nl. Lees het volledige artikel inclusief een fotoverslag op:

https://www.heemkundekringtilburg.nl/buitengebied-zuidwest.html