Al jarenlang wordt de betonnen binnenstad van Tilburg buitengewoon heet, maar inwoners van de stad kunnen nauwelijks ergens écht verkoeling zoeken. Als een van de weinige Nederlandse steden heeft Tilburg namelijk geen openbaar zwemwater. Waar blijft de daadkracht van de gemeente in godsnaam? Onderzoeksjournalisten van het Brabantse platform Woeste Grond schrijven erover.

Door Woeste Grond

Jorrit van Santvoort woont in de Tilburgse binnenstad, twee hoog. Een paar bomen in de buurt, een paar kleine parkjes, dat zeker. Maar verder ook veel beton, parkeerplaats, stoepen en straatwerk. Hij vertelt hoe het is om ’s zomers de dagen in zijn appartement te moeten slijten. ‘Het is gewoon een oven. Ik probeer de ramen ’s nachts wel open te gooien, maar overdag trekt de warmte gewoon de stenen van mijn gebouw in. Het kan bij mij binnen gerust tegen de 30 graden worden.’

Jorrit wil graag ergens in zijn eigen stad kunnen zwemmen om de hitte te tackelen. ‘Ik zou het enorm waarderen als er op redelijke fietsafstand van mijn huis een plek is waar je gewoon naartoe kan voor een beetje verkoeling. Nu doe ik een rondje langs de Piushaven, stiefel ik een keertje door het openbare fonteintje in de stad of zet ik een bak met ijsblokjes voor mijn ventilator. Dat zijn dan de oplossingen waar je naar op zoek gaat.’

Jorrit is zeker niet de enige. Al jarenlang zitten Tilburgers om open zwemwater verlegen: een plek waar legaal, veilig en gratis gezwommen kan worden is er in de hele gemeente niet te vinden. En met de jaren groeit ook de onvrede. Wie een blik op de Nederlandse landkaart werpt, moet concluderen dat er in ruim dertig grote en kleine steden door het hele land gratis gezwommen kan worden in tientallen kanalen, meren, vijvers en rivieren. Tilburg is een van de weinige grote steden waar die openbare zwemplek nog steeds op zich laat wachten.

Grote gemeenten in de buurt doen het veelal stukken beter. De gemeente Breda heeft met de Galderse Meren, de Asterdplas en de Kuil drie plekken waar ze inwoners verkoeling kunnen bieden op hete zomerdagen. De gemeente Den Bosch telt met haar Oosterplas, Zuiderplas, Engelermeer en Groote Wielen eveneens serieus mee. Ook kleinere steden — Etten-Leur, Waalwijk, Goes, Sneek — weten hun inwoners een gratis toegankelijke zwemlocatie aan te bieden. Tilburg niet: inwoners die een gratis zwemplek in de buurt zoeken moeten naar ’t Zand in Alphen, 14 kilometer verderop, of de IJzeren Man in Vught, 18 kilometer rijden.

Om water hoeven Tilburgers in elk geval niet verlegen te zitten: dat is er meer dan genoeg in de buurt. En er zijn ook locaties in en rond de gemeente waar nu al gezwommen wordt. Bij Rauwbraken, in het dorp Berkel-Enschot, kan iedereen al in de buitenlucht zwemmen. Een grote maar: dat zwemwater is betaald en dus per definitie niet openbaar. Hetzelfde geldt voor het Blauwe Meer in Loon op Zand, vlakbij Tilburg-Noord: ook daar moet betaald worden.

Bij zwemlocatie ’t Baksche Ven in Heukelom, vlak over de Tilburgse grens, is de situatie al helemaal nijpend: daar mogen alleen leden van de zwemvereniging van het buitenbad gebruik maken. Kosten voor een volwassene: 90 euro per jaar. Er is een wachtlijst van zeker acht jaar: dat is precies de reden waarom de zwemvereniging geen nieuwe leden meer aanneemt. Het illustreert waarom het zo belangrijk is dat er vrij toegankelijk zwemwater in de gemeente komt.

Met een verzoek op basis van de Wet open overheid hebben we geprobeerd te reconstrueren waarom de gemeente maar geen knoop wil doorhakken. Op het moment van schrijven hebben we slechts 37 van de 93 documenten ontvangen. Mocht uit nieuwe documenten meer informatie komen, dan publiceren we daar later nog over. Voorlopig kunnen we uit ons onderzoek in elk geval opmaken dat er zeker drie locaties zijn onderzocht, die net zo snel weer zijn afgevallen.

De Noorderplas is er daar eentje van. Tussen 2022 en 2024 heeft de gemeente daar twaalf keer een waterkwaliteitsmeting laten uitvoeren. Die twaalf metingen hebben we opgevraagd. Uit de stukken blijkt dat bij alle twaalf de metingen te veel blauwalg is geconstateerd. Die blauwalgbacteriën kunnen zorgen voor huidirritatie en maag- en darmklachten, en daarom raden gemeenten mensen vaak af om in water te zwemmen waar te veel blauwalg in zit.

Maar bij de Noorderplas speelt meer, zo schreef de gemeente eerder in een brief naar de gemeenteraad. De plas ligt namelijk in een belangrijk natuurgebied en er is een angst dat zwemmers zich niet aan de ‘afgebakende lig- en zwemzones’ zullen houden, waardoor ‘de natuur wordt aangetast’. De aantrekkingskracht van de plas zou te groot worden, zo vreest de gemeente. Die plas valt dus om meerdere redenen definitief af.

En er zijn meer locaties die afvallen. Dan weer is de waterkwaliteit niet goed, dan weer mist er draagvlak, dan weer is zwemmen niet veilig. Je leest het hele verhaal over zwemwater via woestegrond.org. Daar kun je ook een gratis poster aanvragen om actie te voeren voor Tilburgs zwemwater.