Op Nieuwjaarsdag naar de Chinees gaan: het is een van de vele Tilburgse tradities rond het nieuwe jaar. Haalde je iets af bij de Chinees, dan kreeg je in de eerste weken van het nieuwe jaar een relatiegeschenk mee: een kalender met daarop de naam van het restaurant. De Chinezen zelf hanteren echter een andere kalender als het gaat om de overgang van oud naar nieuw. "Dit jaar valt dat van 17 februari tot en met 3 maart 2026," vertelt Hoi-Shan Mak (1984) die opgroeide in het familierestaurant Wah Sing aan het Wagnerplein in Tilburg-Noord.

Stadsmuseum Tilburg is geïnteresseerd in deze Chinese kalenders en wil ze graag toevoegen aan de stadscollectie. De objecten roepen immers verhalen op over Chinese restaurants in Tilburg, Udenhout en Berkel-Enschot. Talloze inwoners gingen uit eten bij de Chinees of haalden er hun maaltijden af. Daarnaast wil het museum ook de verhalen vastleggen van de Chinese restauranthouders zelf en hun families. Wanneer begonnen zij hun restaurants, en hoe hebben zij dat ervaren?

Twee soorten

"Er waren twee soorten kalenders," vertelt Hoi-Shan. "We hadden een oprolkalender, gemaakt van rijstpapier of bamboe, en later ontwikkelden we een moderne omklapkalender." Die kalenders waren pure promotie. "Tijdens oudejaarsnacht kwamen veel mensen naar ons restaurant. Eerst kwamen ze om twaalf uur ’s nachts naar ons vuurwerk kijken, daarna schoven ze aan voor een glas champagne en een hapje. We bleven de hele nacht open."

Hoi-Shan vertelt vervolgens over het Chinese Nieuwjaarsfeest, ook wel Lunar New Year genoemd, en de twaalfjarige cyclus van de dierenriem. Geen kreeft, maagd of steenbok, maar rat, tijger, draak en paard. "Vraag je bij ons naar iemands geboortejaar, dan noem je geen getal maar één van de dierenriemtekens." Op het moment van het gesprek met Hoi-Shan is ze druk met de voorbereidingen van een kunsteducatief programma voor het Wereldmuseum in Amsterdam. "Ik moet nog een paard bouwen," glimlacht Hoi-Shan. Het komende jaar staat in het teken van het paard.

Hoewel de Nieuwjaarsperiode enkele weken beslaat, is er één officiële Nieuwjaarsdag waarop alle Chinezen vrij zijn. Hoi-Shan vertelt: "Rond die dag zijn we vijf dagen vrij; die tijd is nodig om naar familie te reizen. Nieuwjaarsdag is namelijk familiedag en staat in het teken van samen eten." Hebben de Chinezen op 31 december hun vuurwerk al afgestoken, dan doen ze dat met het eigen nieuwjaar nóg een keer — met harde knallen om ‘nian’, het monster, te verjagen.’ Of ze tussen 17 februari en 3 maart hun vuurwerk mogen afsteken, is de vraag. Het vuurwerkverbod geldt immers niet alleen op 31 december en 1 januari. "Maar Chinezen zijn erg innovatief. Die vinden wel een oplossing," glimlacht Hoi-Shan.

Havenarbeiders

Tijdens het Interbellum, de periode tussen de twee wereldoorlogen, kwamen de eerste Chinese mannen naar Tilburg. Ze waren afkomstig uit een groep havenarbeiders die vooral in Rotterdam werkten en stonden bekend als ‘pindamannen’ vanwege hun handel. De komst van Chinese restauranthouders begon echter pas in de jaren zeventig.

Zo vestigde de familie van Hoi-Shan zich in 1974 in het pas geopende winkelcentrum Wagnerplein. Haar ouders waren nog erg jong — nog geen twintig — toen ze het arme en onveilige Hongkong ontvluchtten. Ze kwamen naar Nederland om in te spelen op de toenemende behoefte aan Aziatisch eten, mede door de komst van mensen uit Indonesië en de Molukken. De jonge restauranthouders werkten samen met hun families ongelooflijk hard om een bestaan op te bouwen en om geld te kunnen sturen naar hun familie in Hongkong. Tegenwoordig is de Chinees veel breder geworden: naast de traditionele restaurants zijn er ook ‘frietchinezen’, sushirestaurants en loempiakramen. Volgens Hoi-Shan zijn het stuk voor stuk harde werkers. In een stad van makers en aanpakkers horen de Chinezen daar zeker bij.

Het Geheugen van Tilburg

Het verhaal van Hoi-Shan wordt toegevoegd aan de website het Geheugen van Tilburg. Stadsmuseum Tilburg hoort graag meer verhalen van inwoners van Berkel-Enschot, Udenhout en Tilburg die naar de Chinees gingen. Ook de verhalen van Chinese ondernemers zelf zijn welkom. Daarnaast is het museum op zoek naar kalenders. Heb jij een verhaal of een kalender met daarop de naam van een restaurant? Neem dan contact op met Stadsmuseum Tilburg via info@stadsmuseumtilburg.nl.